Znak osoby na wózku na chodniku

Naszym okiem: Dostępność


Do pełnej aktywności społecznej osób z niepełnosprawnościami nie wystarczy tylko rehabilitacja oraz rewalidacja czyli działania mające na celu przywróceniu możliwe jak największej sprawności.

Potrzebne są do tego także czynniki ogólnospołeczne jak przepisy prawne i dostępność i właśnie temu poświęcę w tym artykule najwięcej miejsca.

Powszech­ność dostępu

Aby można było użyć słowa „dostępny” potrzebna jest humanizacja czyli dostosowanie do potrzeb i możliwości każdego człowieka.

„Dostępność” oznacza, że osoby niepełnosprawne mają dostęp, na równych prawach do obiektów, usług, transportu, technologii i systemów informacyjno –komunikacyjnych.

Za powszechność dostępu na pierwszym etapie odpowiedzialni są Decydenci – rząd, parlament, samorządy lokalne którzy z kolei są odpowiedzialni za prawo krajowe i lokalne, ustawy i rozporządzenia.

Realizacja „dostępnego projektowania” wymaga przede wszystkim wsparcia prawnego ze strony ustawodawcy. Takie dokumenty to :

    • Rozporządzenie komisji Europejskiej ws. Programowania pięciu funduszy polityki spójności 2014-2020:

      „Instytucje zarządzające gwarantują, że wszystkie produkty, towary, usługi i infrastruktury, które są publicznie dostępne lub zapewniane ogółowi społeczeństwa i które są współfinansowane z funduszy objętych zakresem wspólnych ram strategicznych, są dostępne dla wszystkich obywateli, łącznie z osobami niepełnosprawnymi. W szczególności należy zapewnić dostępność środowiska fizycznego, transportu oraz technologii informacyjnych i komunikacyjnych, aby włączyć grupy w niekorzystnej sytuacji, łącznie z osobami niepełnosprawnymi. Instytucje zarządzające podejmują w trakcie trwania programu działania mające na celu identyfikację i wyeliminowanie istniejących barier dostępności lub uniknięcia ich w przyszłości”

    • Karta praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt 8 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997r

      “W świetle Karty Praw Osób Niepełnosprawnych, każda osoba niepełnosprawna ma prawo do życia w środowisku wolnym od barier funkcjonalnych, w tym: dostępu do urzędów, punktów wyborczych i obiektów użyteczności publicznej”

    • Prawo budowlane– Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.) Dzięki temu prawu wszystkie budynki wybudowane po dniu 1 stycznia 1995 r. muszą być dostępne dla osób z niepełnosprawnościami. Obowiązek ten dotyczy także budynków poddanych rozbudowie lub przebudowie.
      Art. 5 ust. 1 pkt 4

      “Obiekty budowlane należy projektować i budować zapewniając warunki niezbędne do korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne, w szczególności poruszające się na wózkach inwalidzkich”

    • Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 27 marca 2003 r (Dz. U. z 2012 r., poz. 647 ze zm.) Art. 1 ust. 2 pkt 5.

      “W planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się
      zwłaszcza wymagania ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także potrzeby osób niepełnosprawnych”

Inne:

  • Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Art. 9 Dostępność
  • Szwedzka ‶Agenda 22″
  • Americans with Disabilities Act

Problemy w polskim prawie

Jednak pomimo powyższych ustaw w polskim prawie występują problemy, dla których rozwiązania powinny być jak najszybciej wprowadzone jako rozszerzenia istniejących ustaw. Głównymi problemami są :

  • Przepisy prawa budowlanego które nie wymuszają budowania nowych obiektów zgodnie z zasadami uniwersalnego projektowania
  • Brak obowiązku podjęcia działań na rzecz dostosowania do potrzeb osób z niepełnosprawnościami budynków wybudowanych przed dniem 1 stycznia 1995 r. przez co większość tych obiektów pozostaje niedostępna dla osób z niepełnosprawnościami.
  • Prawo nie do końca uwzględnia osoby niesłyszące i niewidzące.
  • Złe działanie organów nadzoru budowlanego – nieegzekwowanie przewidzianych prawem sankcji.

Nieprzestrzeganie Prawa

Niestety często nie jest przestrzegane prawo. Przykładem jest tutaj Kontrola dostępności NIK (Najwyższa izba Kontroli) w województwie podlaskim w 2012 roku, gdzie wynik kontroli był bardzo druzgocący – 90,9 % obiektów nie dostosowanych dla niepełnosprawnych oraz wykryto szereg nieprawidłowości m.in Nieprawidłowe wykonywanie przez ośmiu objętych kontrolą powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego, zadań określonych w przepisach Prawa budowlanego
Pełny raport z kontroli tutaj

Projektowanie

W dalszej kolejności za ergonomie odpowiadają: Projektanci, Wykonawcy, Nadzór budowlany( w Krakowie jest to Powiatowy inspektorat nadzoru budowlanego – Powiat Grodzki) oraz Access Oficer (zajmuję się kontrolą dostępności na każdym etapie procesu inwestycyjnego).

Dostępne projektowanie to głównie Projektowanie uniwersalne, które zaleca stosowanie rozwiązań projektowych dostępnych dla wszystkich użytkowników.

„Projektowanie uniwersalne jest to projektowanie produktów i środowiska, które mogą być użytkowane przez wszystkich ludzi, w możliwie największym stopniu, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego projektowania” (Ron Mace)

Istotną sprawą w projektowaniu jest poznanie odbiorcy by przestrzeń kształtowana była z myślą o potrzebach wszystkich ludzi czy to sprawnych czy mniej sprawnych w szczególności osoby na wózku i osoby niewidome. Dlatego w tym przypadku najważniejsze są konsultacje z takimi osobami ,gdyż to oni mają największą wiedzę na temat występujących problemów. O braku podstawowej wiedzy na ten temat u Projektantów świadczą m.in. stworzone podjazdy ,które są kompletnie nie użyteczne , gdyż kąt nachylenia podjazdu czy rampy jest zbyt wysoki co uniemożliwia wjazd wózkiem.

Ważna rzeczą jest też zwiększanie świadomości w społeczeństwie o znaczeniu dostępnego projektowania, czym m.in. zajmuję się Fundacja Brak Barier